१
कछला
Kachhalaवि.सं. समकक्षी: कात्तिक / मंसिर
न्हूदँ (नयाँ वर्ष) र म्हपूजाबाट सुरु हुने पहिलो महिना।
नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संवत्
नेपाल संवत् (Nepal Sambat)
चान्द्रमान पात्रो (Lunar Calendar) • राष्ट्रिय विभूति शंखधर साख्वाद्वारा प्रवर्द्धित मौलिक संवत्
आजको नेपाल संवत् मिति:
1146 यंलागा पञ्चमी - 20
वि.सं.: २०८३ असोज १५ बिहीवारAD: 2026 Oct 01, Thursdayतिथि: पञ्चमी
नेपाल संवत्का १२ महिनाहरू (12 Months of Nepal Sambat)
नेपाल संवत् कछला महिना (कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा/म्हपूजा) बाट सुरु भई कौला महिनामा समाप्त हुन्छ।
२
थिंला
Thinlaवि.सं. समकक्षी: मंसिर / पुस
धान्यपूर्णिमा (योमरी पुन्ही) पर्ने पवित्र महिना।
३
पोहेला
Pohelaवि.सं. समकक्षी: पुस / माघ
शितल मौसम, मिलापुन्ही र सेतो मच्छिन्द्रनाथ स्नान।
४
सिल्ला
Sillaवि.सं. समकक्षी: माघ / फागुन
श्रीपञ्चमी (सरस्वती पूजा) र महाशिवरात्रि पर्ने महिना।
५
चिल्ला
Chillaवि.सं. समकक्षी: फागुन / चैत
चीरस्वायगु (फागु पूर्णिमा/होली) पर्ने रङ्गीन महिना।
६
चौला
Chaulaवि.सं. समकक्षी: चैत / बैशाख
घोडेजात्रा (पाँहाचह्रे) र जनबहाःद्यः (सेतो मच्छिन्द्रनाथ रथयात्रा)।
७
बछला
Bachhalaवि.सं. समकक्षी: बैशाख / जेठ
अक्षय तृतीया, स्वाँया पुन्ही (बुद्ध जयन्ती) र रातो मच्छिन्द्रनाथ रथयात्रा।
८
तछला
Tachhalaवि.सं. समकक्षी: जेठ / असार
सिठी नखः (पानीका मुहान सफा गर्ने पर्व)।
९
दिल्ला
Dillaवि.सं. समकक्षी: असार / साउन
रोपाइँ महिना र गुरु पूर्णिमा (दिल्ला पुन्ही)।
१०
गुंला
Gunlaवि.सं. समकक्षी: साउन / भदौ
गुंलाधर्म (एक महिने बौद्ध भजन-कीर्तन) र गुंपुन्ही (क्वाँटी खाने दिन)।
११
यंला
Yanlaवि.सं. समकक्षी: भदौ / असोज
इन्द्रजात्रा (येँयाः पुन्ही) र कुमारी रथयात्राको महोत्सवी महिना।
१२
कौला
Kaulaवि.सं. समकक्षी: असोज / कात्तिक
मोहनी (दशैं) र कोजाग्रत पूर्णिमा (कौला पुन्ही)।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि (History)
नेपाल संवत् वि.सं. ९३६ (इ.सं. ८७९ अक्टोबर २०) मा काठमाडौँका शंखधर साख्वाले उपत्यकावासीको सम्पूर्ण ऋण तिरिदिएर जनतालाई ऋणमुक्त बनाएको उपलक्ष्यमा सुरु गरिएको हो।
वि.सं. २०६५ सालमा नेपाल सरकारले नेपाल संवत्लाई विधिवत् रूपमा राष्ट्रिय संवत् घोषणा गरेको छ। यसले नेपालको माटो र जनताको स्वाभिमान बोकेको छ।
थ्व (Thwa) र गा (Ga) पक्ष प्रणाली
नेपाल संवत् चान्द्रमान (चन्द्रमाको गति) मा आधारित हुन्छ। महिनालाई दुई पक्षमा विभाजन गरिन्छ:
- थ्व (Thwa / शुक्ल पक्ष): प्रतिपदा (पारु) देखि पूर्णिमा (पुन्ही) सम्मको १५ दिन। यसलाई उज्यालो पाटो भनिन्छ।
- गा (Ga / कृष्ण पक्ष): प्रतिपदा (पारु) देखि औंसी (आमै) सम्मको १५ दिन। यसलाई अँध्यारो पाटो भनिन्छ।
वि.सं. र ई.सं. सँगको सम्बन्ध
नेपाल संवत् वि.सं. भन्दा ९३६ वर्ष पछाडि र ई.सं. (Gregorian AD) भन्दा ८७९ वर्ष अगाडि हुन्छ।
नेपाल संवत् हरेक वर्ष तिहारको गोवर्धन पूजा तथा म्हपूजा (न्हूदँ) का दिन नयाँ वर्षमा प्रवेश गर्दछ।
नेपाल संवत् सम्बन्धी प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)
नेपाल संवत् (Nepal Sambat) के हो?
नेपाल संवत् नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संवत् हो। यो चान्द्रमान (lunar calendar) प्रणालीमा आधारित छ र नेपाल सरकारले वि.सं. २०६५ सालमा यसलाई राष्ट्रिय संवत्को मान्यता प्रदान गरेको छ।
नेपाल संवत् कसले र कहिले सुरु गरेका हुन्?
नेपाल संवत् राष्ट्रिय विभूति शंखधर साख्वाले इ.सं. ८७९ (वि.सं. ९३६) मा काठमाडौँ उपत्यकाका गरिब जनताको सम्पूर्ण ऋण मोचन गरी सुरु गरेका हुन्।
नेपाल संवत्मा थ्व (Thwa) र गा (Ga) भन्नाले के बुझिन्छ?
नेपाल संवत्मा प्रत्येक महिनालाई दुई पक्षमा बाँडिन्छ: १) थ्व (Thwa) - शुक्ल पक्ष (Bright half) प्रतिपदादेखि पूर्णिमा (पुन्ही) सम्म, र २) गा (Ga) - कृष्ण पक्ष (Dark half) प्रतिपदादेखि औंसी (आमै) सम्म।